گفتار ملاصدرا در انکار معاد جسمانی  و اثبات معاد مثالی

عبارت اول ملاصدرا

جمعی قائل به تناسخ هستند و می گویند ارواح بعد از جدایی از بدنها به بدن دیگری منتقل می شوند. بنابراین نظریه، معاد و حشری وجود ندارد. ملاصدرا این مسلک را رد کرده و اثبات نموده که تعلق دوباره روح به بدن، محال است و در این رابطه می نویسد: اگر کسی به ما اشکال کند که چنانچه تعلق دوباره روح به بدن محال باشد، لازمه چنین سخنی این خواهد بود که تعلق دوباره روح انسان به بدنش در قیامت محال است. پس با همان دلیلی که تناسخ رد می شود، معاد جسمانی هم رد می شود. در جواب خواهیم گفت : آری تعلق روح به بدن محال است، لذا تناسخ باطل و محال است. اما در ارتباط با روز قیامت و حشر، ما نمی گوییم که روح انسان دوباره به بدن دنیوی بازگشت می کند تا به ما اشکال شود پس این هم محال است، بلکه می گوییم از این اجزا و بدن دنیوی در حشر خبری نیست، منتهی روح متوسطین برای خود صورتی مثالی و بدنی مثالی می سازند و همراه آن خواهند بود. آن بدن اخروی، این بدن دنیوی نیست که ماده داشته باشد و در او استعداد باشد، بلکه بدنی است که به ایجاد نفس باذن الله درست می شود و مثل سایه ای برای روح می ماند.

سپس ملاصدرا می گوید: اگر گفته شود که آیات قرآن و نصوص دلالت دارند که بدنی که در قیامت است عین همین بدن دنیوی است، در جواب می گوییم؛ بدن اخروی عین دنیوی است از حیث صورت، نه در ماده و ما می دانیم که شیئیت شیئ به صورت اوست نه به ماده او، لذا صحیح است به آن بدن مثالی، نام جسم بگذاریم.